Pasen en het eerste groen Pasen en het eerste groen
Er zijn in de oudheid ingewikkelde methoden bedacht om de datum waarop we het Paasfeest vieren, vast te stellen. In de vroegchristelijke kerk heeft er lange tijd een strijd gewoed of nu gewoon de datum van het Joodse Pesach overgenomen zou worden, dat is de 14e Nisan, de eerste dag dat het volle maan was in het voorjaar, of dat er een eigen dag gekozen zou worden. Daarbij kwam nog een extra probleem, dat het Jodendom er een “maankalender” op na hield, waarin de dagen per maand dus samenhingen met de stand van de maan en de Romeinse wereld een “zonnekalender”, afgeleid van de stand van de zon.

De datum was op zich dus niet zomaar over te nemen. In de oosterse kerken heeft men besloten zoveel mogelijk de dag van het Joodse Pesach aan te houden. In de westerse is de berekening nog wat ingewikkelder geworden: het moest een zondag worden –immers de opstandingsdag -. En zo werd het de eerste zondag na de volle maan vanaf het ingaan van de lente (de dag dat de zon de evenaar passeert). De kans dat het samen zou vallen met het Joodse Pesach was dan minimaal. Het motief daarbij was niet dat christenen dan de Joden in de weg zouden zitten of zo, maar veeleer anti-joods: dan zouden mensen niet de vergissing kunnen begaan te denken dat het Christelijk Paasfeest hetzelfde was als het oude Joodse Pesach. Gelukkig komen we daar inmiddels wel wat van terug…

Economisch is het ondertussen allemaal niet zo handig. Daarom zijn ooit vanuit kerken en zeker ook vanuit het bedrijfsleven wel pogingen ondernomen om tot een vaste Paasdatum te komen, net als dat het geval is met het Kerstfeest. Maar met name orthodoxe kerken hebben zich daar altijd fel tegen verzet. Dus is dat er nooit van gekomen.
Dit alles heeft tot gevolg, dat de dag waarop wij de Opstanding vieren niet bepaald wordt door een “historische” datum, maar door de kringloop van de natuur. Dat zou je een paradox kunnen noemen: de Opstanding van Christus is immers een gebeurtenis die tegen iedere natuurlijke wetmatigheid ingaat. De Opstanding heeft daar niets mee te maken. Integendeel: de macht van de natuur, met daaraan verbonden de dood als onherroepelijk einde, is overwonnen.

Van de Paashaas weet ik het niet, maar de eieren en de narcissen met Pasen hebben er alles mee te maken dat wij die datum door de natuurlijke kringloop laten bepalen. Pasen betekent dan immers niet alleen de Opstanding, maar misschien nog wel veel meer het jonge ontluikend leven van het voorjaar. Paasfeest lijkt zo meer een (heidens) vruchtbaarheidsfeest, dan een feest rond een christelijk heilsfeit.
Ik vermoed dat dat ook niet helemaal toevallig is.
De ingewikkelde methode om de Paasdatum vast te stellen verraadt immers een heidense ondergrond. We kunnen er gerust van uit gaan, dat zich hier invloeden van een voorchristelijk –misschien wel voor-joods - vruchtbaarheidsfeest laten gelden. En zoals zo vaak gebeurd is in de geschiedenis: oude feesten kregen een nieuwe betekenis door ze te “kerstenen”.
Oude vruchtbaarheids- en landbouwrituelen werden vervangen door dankzegging en lofprijzing aan de Heer die zich als de Bevrijder heeft laten kennen. Vruchtbaarheidsoffers konden vervangen worden door lof- en gedachtenisbijeenkomsten.
Niet meer de macht en de onberekenbare kracht van de natuur(-goden) worden aanbeden, maar de God van Abraham, Isaäk en Jakob, die zijn volk uit Egypte bevrijdde, en de Vader van Jezus Christus, die zijn Zoon deed opstaan uit de dood. De verlossing van de macht van het kwaad.
Een totaal andere opvatting en viering van het nieuwe leven dus, die niet noodzakelijkerwijs iets te maken heeft met het ontluikend groen en de uitkomende eieren in het voorjaar. Ons Paasfeest zou net zo goed in de herfst of in de winter gevierd kunnen worden…

Maar toch…
Maar toch is het juist zo mooi, dat we in het voorjaar, temidden van ontluikend groen het feest van Christus’ opstanding mogen vieren. Want Gods bevrijdende daden gedenken, is immers niet alleen iets van het verstand of van mooie woorden. Het is bovenal iets van het hart, het gevoel, de ziel, heel het bestaan van ons mensen. En juist dat kunnen we zo intens in het voorjaar beleven, als de knoppen aan de bomen uitbotten, als de narcissen gaan bloeien, als de tulpen hun onnavolgbare pracht laten zien, als de natuur tot nieuw leven komt.
Tot op het bot haast, worden we erin meegenomen: al die pracht van de ontluikende natuur mogen tekenen worden en verwijzen naar het wonder van het leven dat sterker is dan de dood, dat de Vader ons geeft in de Zoon Jezus Christus.
Laat het dus maar zo! Want ons verstand kan toch niet bij die geweldige liefde van God, maar in heel ons gevoel kunnen en mogen we er wel in meegenomen worden. En daar helpt al de kiemkracht van het voorjaar wel bij!
Zo wens ik u heel fijne en gezegende Paasdagen toe.
Ds. Karel Koekkoek
 
terug